God digital kompetanse startar allereie i barnehagen

• Dette er et innsendt bidrag, og gir uttrykk for skribentens meninger og holdninger. Vil du delta i debatten? Send gjerne inn innlegg hit.

Barnehagen skal vere ein trygg stad å lære – også digitalt.
Ein profesjonell bruk med kompetente, tilstadeverande tilsette og ein balanse i barnehagedagen kan vere med å skape robuste barn inn mot eit digitalt samfunn. Det er jo det vi ønsker, at barn skal kunne handtere det dei vil møte i livet. Sanninga er at vi lever i eit digitalt samfunn. Vi som vaksne må kunne vere der og støtte dei til å kunne bli robuste og kritisk tenkande, til å gå dette i møte. I større grad enn generasjonane før har fått mogelegheita til.

Debatten om skjermbruk i barnehagen har vart lenge.
Debatten er prega av uro, sterke meiningar og eit skile mellom ingen tilgang til digitale verktøy på den eine sida, eller digitale verktøy i staden for analoge på den andre. Samtidig visar tala frå Medietilsynet at over 16 000 norske 1–4-åringar vekentleg er konsumentar av ulike mediatenester. Som konsument finst det berre ei løysing, der skjerm og digitale verktøy blir til underhaldning og tidsfordriv. Det er forståeleg at dette skapar debatt og ei bekymring for både tilsette i barnehagen, foreldre og i samfunnet elles.

Når vi diskuterer skjerm i barnehagen, må vi hugse å skilje mellom privat og profesjonell bruk. Desse to verdane har ofte blitt sett på som den same, når den eigentleg ikkje er eller burde vere det. Det er derfor barnehagen spelar ei viktig rolle som den profesjonelle parten og ei viktig stemme for barna si framtid: Der barn blir produsentar i møte med dei digitale verktøya, der det ikkje er nokon førehandsbestemte løysingar, der barn er skapande og produserer innhaldet sjølve.

Privat skjermbruk er ofte basert på å vere konsumentar.

I norske heimar har:

- 64 % av 1-4 åringar tilgang til TV

- 38 % av 1–4 åringar tilgang til nettbrett

- 12 % av 1–4-åringar har tilgang til mobil

- 13 % av 1-4 åringar har ingen skjermtid

Mange av dei yngste barna brukar skjermen som konsumentar – dei tek imot innhald, men skapar lite sjølve. Det er blant anna dette NOU-en Det digitale i livet (2024) legger i at skjermbruk sannsynlegvis ikkje er positivt for barn si utvikling dei to første leveåra, og derfor burde vere svært avgrensa. Samstundes står det at utvalet har stor tillit til lærarane og skuleleiarane si vurdering når dei tek i bruk digital teknologi.

Profesjonell digital praksis der barn er aktivt skapande.
I barnehagen skal digital teknologi brukast saman med vaksne og alltid med ein pedagogisk intensjon. Her handlar det ikkje om underhaldning og barnepass, men blant anna om læring, leik, og utforsking.

Den profesjonelle digitale praksisen handlar om:

Å kunne ta i bruk eit digital mikroskop for sjå nærare på til dømes bladet si utforming. Å kunne bruke greenscreen til å kunne skli ned eit høgt lavafjell saman med andre. Å kunne ta i bruk matematikk, problemløysing og programmering gjennom leik med robotar som Blueboot.

Dette er kun nokre få digitale verktøy som kan vere med og gi ein ekstra dimensjon i barnehagen. Desse og andre digitale verktøy, kjem i tillegg til analoge verktøy, og saman gir dei oss fleire mogelegheiter for leik, undring og refleksjon.

Når teknologien blir ein del av leik og utforsking, er ikkje barna konsumentar – dei er aktive medskaparar og produsentar.

Dei tilsette sin kompetanse er viktig.
For at digital praksis skal vere forsvarleg og pedagogisk forankra, må personalet ha god kompetanse. Denne må romme blant anna forskjellen på produsentar og konsumentar, personvern, digital dømmekraft, og barn sine ulike formar for leik. Leiken har ein eigenverdi i seg sjølv og har ikkje eit direkte formål utover dette, men er meiningsdannande for dei som er delaktige. Når dei tilsette brukar kompetansen sin og ser samanhengane mellom det digitale, leiken og pedagogikken, kan vi sikre ein god digital kvardag med barna. Dette får vi igjennom å vurdere kva vi gjer, kvifor vi gjer det og korleis, etterfylgt av ei evaluering. Dette for å sikre kvaliteten.

Då kan ein plutseleg finne ut at digitale verktøy kan vere:

- Eit supplement til det analoge

- Ein inngang til nye samtalar og refleksjonar

- Leik, læring og undring

- Eit verktøy for inkludering

- Ei støtte i språk- og motorisk utvikling

- Forståing av den verda ein er ein del av (til dømes rolleleik)

Profesjonell bruk handlar ikkje om meir skjerm – men korleis vi brukar skjermen saman med barna.

Barna treng ikkje å bli skjerma for framtida – dei treng å bli rusta for ei god og balansert framtid.
Rammeplanen slår fast at barna skal utvikle kritisk tenking, vurderingsevne og handlingskompetanse. I eit samfunn som blir stadig meir digitalt, gjeld dette også teknologien dei omgir seg med.

Vi kan verken skjerme barn frå digitale verktøy eller overlate opplæringa til heim og skule frå dei er 12 år. Det vi kan gjere, er å gi dei gode erfaringar med profesjonelt rettleia digitale aktivitetar i samspel med vaksne som kjenner både barn, pedagogikk og teknologi. Dette for å gi ein god, og balansert digital kompetanse.